Bài viết này do Ban biên tập NIPPON VISA & LIFE soạn dựa trên thông tin của các cơ quan công như nhà nước và chính quyền địa phương. Quy tắc và chi phí có thể khác nhau tùy theo thành phố, quận, thị trấn, làng nơi bạn sống.
Tại Nhật Bản, chó dẫn đường, chó trợ giúp và chó hỗ trợ người khiếm thính được gọi chung là “chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (身体障害者補助犬, shintai shogaisha hojoken; cũng được viết là hojoken (ほじょ犬)). Chó hỗ trợ không phải là thú cưng, mà là chó được huấn luyện và chứng nhận theo luật, và có thể vào cửa hàng, tàu điện, bệnh viện, khách sạn… cùng người sử dụng. Khi gặp chó hỗ trợ trên phố, xin bạn đừng chạm vào, đừng nói chuyện, đừng cho ăn, mà hãy lặng lẽ quan sát.
Kết luận trước: 4 điều cần nhớ khi gặp chó hỗ trợ
- Chó hỗ trợ là chó giúp đỡ những người khuyết tật về mắt, tai, tay chân. Chó hỗ trợ không phải là thú cưng.
- Theo luật, chó hỗ trợ được vào cửa hàng, tàu điện, xe buýt, bệnh viện, khách sạn… cùng người sử dụng.
- Để chó hỗ trợ có thể tập trung làm việc, xin đừng chạm vào, nói chuyện, nhìn chằm chằm, hay cho chó ăn uống.
- Nếu thấy người dắt chó hỗ trợ có vẻ đang gặp khó khăn, xin hãy hỏi “Tôi có thể giúp gì cho bạn không?” (何かお手伝いしましょうか?) (hỏi người, không phải hỏi chó).
Chó hỗ trợ là gì: 3 loại gồm chó dẫn đường, chó trợ giúp, chó hỗ trợ người khiếm thính
Luật về chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể (身体障害者補助犬法) quy định 3 loại chó sau đây là “chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể”.
| Loại | Người được giúp | Chó làm gì | Dấu hiệu nhận biết bên ngoài |
|---|---|---|---|
| Chó dẫn đường (盲導犬, modoken) | Người không nhìn thấy hoặc khó nhìn | Giúp người đi lại an toàn bằng cách tránh chướng ngại vật, dừng lại ở góc rẽ hay chỗ chênh lệch độ cao để báo | Dây đai (harness) màu trắng hoặc vàng (dụng cụ có tay cầm đeo trên thân chó) |
| Chó trợ giúp (介助犬, kaijoken) | Người khuyết tật ở tay hoặc chân | Nhặt đồ bị rơi đưa cho người, mang đồ được yêu cầu đến, mở và đóng cửa, giúp cởi quần áo… | Biển hiệu ghi “Chó trợ giúp” (介助犬) |
| Chó hỗ trợ người khiếm thính (聴導犬, chodoken) | Người không nghe được hoặc khó nghe | Phân biệt các âm thanh như chuông cửa, tiếng em bé khóc, tiếng còi xe ô tô để báo cho người biết và dẫn đến nơi phát ra âm thanh | Biển hiệu ghi “Chó hỗ trợ người khiếm thính” (聴導犬) |
Việc chó hỗ trợ người khiếm thính đeo biển hiệu “聴導犬” còn có tác dụng giúp người xung quanh nhận ra “người này bị khó nghe”.
Lý do chó hỗ trợ được vào cửa hàng và tàu điện
Theo Luật về chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể, những nơi sau đây không được từ chối người dắt chó hỗ trợ (trừ khi có lý do bất khả kháng, như có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho cơ sở).
- Cơ sở do nhà nước, thành phố, quận, thị trấn, làng… quản lý (cơ quan hành chính, thư viện, bệnh viện công…)
- Phương tiện giao thông công cộng như tàu điện, xe buýt, taxi, máy bay, tàu thủy, và các cơ sở như nhà ga, sân bay
- Cơ sở có nhiều người sử dụng như cửa hàng, siêu thị, trung tâm thương mại, quán ăn, bệnh viện, khách sạn
Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi kêu gọi các cơ sở không từ chối tiếp nhận với lý do “vì là chó”. Bộ cũng giải thích rằng từ chối cung cấp dịch vụ chỉ vì người đó dắt theo chó hỗ trợ là hành vi phân biệt đối xử vì lý do khuyết tật.
Cách phân biệt chó hỗ trợ với chó cưng
Chó hỗ trợ có biển hiệu theo quy định của luật.
- Trên thân chó có đeo biển hiệu ghi các thông tin như số chứng nhận, ngày được chứng nhận, loại chó, tên và thông tin liên lạc của tổ chức chứng nhận.
- Người dắt chó hỗ trợ mang theo giấy chứng nhận (với chó dẫn đường là “giấy chứng nhận người sử dụng” (使用者証)) và hồ sơ quản lý sức khỏe của chó (“Sổ quản lý sức khỏe chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (身体障害者補助犬健康管理手帳)). Khi nhân viên cơ sở hoặc người khác yêu cầu, người sử dụng phải xuất trình.
Theo luật, nghĩa vụ tiếp nhận chỉ áp dụng cho chó hỗ trợ có đeo biển hiệu này. Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi giải thích rằng nếu ai đó dắt chó không có biển hiệu theo quy định và nói “đây là chó hỗ trợ”, thì cơ sở không có nghĩa vụ phải tiếp nhận.
Chó hỗ trợ được giữ sạch sẽ và được huấn luyện kỹ
Theo luật, người sử dụng chó hỗ trợ được yêu cầu quản lý chặt chẽ hành vi của chó và giữ cho thân thể chó sạch sẽ. Hướng dẫn của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi giải thích như sau.
- Chó ăn và uống một lượng thức ăn và nước nhất định vào giờ nhất định.
- Chó được huấn luyện để đi vệ sinh ở nơi và vào lúc người sử dụng ra lệnh.
- Chó được chải lông mỗi ngày và tắm gội định kỳ. Có khi chó được mặc áo hoặc áo choàng để lông không rụng.
- Chó được khám sức khỏe ít nhất 2 lần mỗi năm, xét nghiệm phân và xét nghiệm máu ít nhất 1 lần mỗi năm.
- Trên tàu điện và xe buýt, chó chờ ở dưới chân người sử dụng để không làm bẩn ghế. Ở quán ăn, chó chờ dưới gầm bàn; ở khách sạn hay nhà trọ kiểu Nhật (ryokan), chó chờ ở lối vào hoặc góc phòng.
Những điều xin bạn đừng làm khi gặp chó hỗ trợ trên phố
Chó hỗ trợ làm việc theo chỉ thị của người sử dụng. Vì chỉ thị của người sử dụng rất quan trọng, xin hãy tránh làm chó bị phân tâm.
- Đừng chạm vào: Dù chó dễ thương, xin đừng vuốt ve hay ôm chó.
- Đừng nói chuyện, đừng gọi tên: Xin đừng lên tiếng với chó.
- Đừng nhìn chằm chằm: Nếu cứ nhìn vào mắt chó, chó có thể bị mất tập trung.
- Đừng cho ăn uống: Lượng và giờ ăn uống của chó hỗ trợ đã được quy định.
Khi người dắt chó hỗ trợ đang gặp khó khăn
Dù có chó hỗ trợ, vẫn có những lúc người sử dụng cần người xung quanh giúp đỡ.
- Nếu thấy người đó có vẻ đang gặp khó khăn, xin hãy hỏi chính người sử dụng: “Tôi có thể giúp gì cho bạn không?” (何かお手伝いしましょうか?). Với người khó nghe, bạn cũng có thể dùng bút đàm (hitsudan: viết chữ lên giấy hoặc điện thoại thông minh để truyền đạt).
- Nếu có điều người sử dụng chưa nhận ra, như chó hỗ trợ đang chắn lối đi, xin hãy nói rõ với người sử dụng.
Khi bạn sợ chó hoặc bị dị ứng với chó
Nếu bạn sợ chó hoặc bị dị ứng với chó, xin đừng lại gần chó hỗ trợ, và hãy giữ khoảng cách bằng cách di chuyển ra xa một chút.
Tờ hướng dẫn của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi về những điều cần lưu ý khi có thảm họa (dành cho người phụ trách phòng chống thiên tai) cũng yêu cầu rằng, khi tiếp nhận người dắt chó hỗ trợ tại nơi sơ tán, cần sắp xếp để giữ khoảng cách giữa họ với người bị dị ứng hoặc người sợ chó.
Gửi những người làm việc tại cửa hàng, khách sạn, bệnh viện…
Người làm việc tại quán ăn, khách sạn, siêu thị… xin hãy nắm những điểm sau về việc tiếp nhận khách dắt chó hỗ trợ.
- Theo luật, cơ sở có nghĩa vụ tiếp nhận khách đi cùng chó hỗ trợ. Chó hỗ trợ có thể chờ theo chỉ thị của người sử dụng nên không cần thiết bị đặc biệt.
- Khi muốn xác nhận có phải là chó hỗ trợ hay không, bạn có thể hỏi “Cho tôi xem giấy chứng nhận được không ạ?” (認定証を確認させていただけますか?). Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi giải thích rằng việc này không phải là bất lịch sự.
- Khi có khách khác phàn nàn, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi hướng dẫn hãy giải thích rằng theo luật cơ sở có nghĩa vụ tiếp nhận, và người sử dụng chịu trách nhiệm quản lý hành vi và sức khỏe của chó, để mong khách thông cảm.
- Khi chó hỗ trợ chắn lối đi hoặc đánh hơi xung quanh, xin hãy nói rõ điều đó với người sử dụng.
Luật cũng quy định về trường hợp đồng nghiệp khuyết tật sử dụng chó hỗ trợ tại nơi làm việc (công ty, nhà máy…). Các công ty có quy mô thuộc diện có nghĩa vụ tuyển dụng người khuyết tật (công ty có số nhân viên từ một mức nhất định trở lên)… không được từ chối việc sử dụng chó hỗ trợ, trừ khi có lý do bất khả kháng như có nguy cơ việc sử dụng chó hỗ trợ gây trở ngại nghiêm trọng cho hoạt động kinh doanh của công ty. Các công ty nhỏ hơn cũng phải nỗ lực để không từ chối.
Người từ nước ngoài đến Nhật Bản cùng chó hỗ trợ
Chó hỗ trợ theo luật Nhật Bản là chó được chứng nhận tại Nhật Bản. Người từ nước ngoài đến Nhật Bản cùng chó hỗ trợ không thuộc đối tượng của luật này, nhưng nếu được công nhận là đạt tiêu chuẩn tương đương với Nhật Bản, tổ chức chứng nhận của Nhật Bản sẽ cấp “giấy chứng nhận có thời hạn” (期間限定証明書). Đối tượng của giấy chứng nhận này là chó dẫn đường, chó trợ giúp, chó hỗ trợ người khiếm thính; chó hỗ trợ người bị khuyết tật tâm thần, tự kỷ, động kinh… không thuộc đối tượng.
Để biết chi tiết, xin xem “Thông tin về người sử dụng chó hỗ trợ đến từ nước ngoài” (海外から渡航される補助犬使用者に関する情報) trên trang “Chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Khi mang chó vào Nhật Bản, bạn cũng cần làm thủ tục kiểm dịch động vật (dobutsu ken’eki: kiểm tra để không đưa bệnh vào trong nước) (xem hướng dẫn của Sở Kiểm dịch Động vật thuộc Bộ Nông Lâm Thủy sản).
Về quy định khi nuôi chó tại Nhật Bản (đăng ký, tiêm phòng bệnh dại…), xin xem Quy định khi nuôi chó hoặc mèo tại Nhật Bản | Đăng ký chó, tiêm phòng bệnh dại, vi mạch, phép lịch sự ở nhà tập thể và khi dắt chó đi dạo.
Nơi tư vấn khi gặp khó khăn về việc tiếp nhận chó hỗ trợ
Khi không được vào cửa hàng… cùng chó hỗ trợ, hoặc khi gặp khó khăn về việc tiếp nhận, bạn có thể tư vấn tại nơi sau.
- Phòng phụ trách phúc lợi người khuyết tật của tỉnh, thành phố được chỉ định theo pháp lệnh, thành phố trung tâm (nơi tiếp nhận khiếu nại, tư vấn và thắc mắc về việc đi cùng và sử dụng chó hỗ trợ)
Bạn có thể tìm nơi tư vấn tại khu vực của mình trong “Danh sách các nơi phụ trách của chính quyền địa phương” (自治体担当窓口一覧) trên trang của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi. Bạn cũng có thể tìm bằng cách tìm kiếm “(tên tỉnh hoặc tên thành phố) 補助犬 相談”.
Nguồn thông tin gốc được tham khảo khi viết bài
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (厚生労働省「身体障害者補助犬」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Tổng quan và cách sử dụng chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (厚生労働省「身体障害者補助犬の概要・利用方法」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Khi bạn nhìn thấy chó hỗ trợ” (厚生労働省「身体障害者補助犬を見かけたら」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Về việc tiếp nhận chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (厚生労働省「身体障害者補助犬の受け入れについて」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Biểu tượng hojoken là gì” (厚生労働省「『ほじょ犬マーク』とは」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Hiểu thêm về hojoken” (tờ hướng dẫn cho người dân, bản văn bản) (厚生労働省「もっと知ってほじょ犬」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Về việc tiếp đón người sử dụng chó hỗ trợ đến Nhật Bản từ nước ngoài” (厚生労働省「海外から来日される補助犬使用者への対応について」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Tờ hướng dẫn về những điều cần lưu ý đối với người sử dụng chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể khi có thảm họa” (bản văn bản) (厚生労働省「災害時における身体障害者補助犬使用者への配慮事項に関するリーフレット」)
- Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi “Danh sách các nơi phụ trách của chính quyền địa phương” (厚生労働省「自治体担当窓口一覧」)
- Tra cứu pháp luật e-Gov “Luật về chó hỗ trợ người khuyết tật thân thể” (e-Gov法令検索「身体障害者補助犬法」)
Bài viết này là bản dịch từ phiên bản tiếng Nhật gốc.

