यो लेख NIPPON VISA & LIFE सम्पादकीय टोलीले राष्ट्रिय सरकार र स्थानीय निकाय जस्ता सार्वजनिक संस्थाहरूको जानकारीका आधारमा तयार पारेको हो। नियम र शुल्क तपाईं बस्ने नगरपालिका (शि-कु-चो-सोन) अनुसार फरक हुन सक्छन्।
जापानमा गाइड डग (盲導犬), हातखुट्टा सहयोगी कुकुर (介助犬) र श्रवण सहायक कुकुर (聴導犬) लाई एकै शब्दमा “शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुर” (身体障害者補助犬, शिन्ताइ शोगाइशा होजोकेन। ほじょ犬, होजोकेन पनि लेखिन्छ) भनिन्छ। सहायता कुकुर पाल्तु जनावर होइन। यो कानुनअनुसार तालिम पाएको र प्रमाणित कुकुर हो, र यसलाई पसल, रेल, अस्पताल, होटल आदिमा सँगै लैजान पाइन्छ। सडकमा भेट्दा नछुनुहोस्, कुकुरसँग नबोल्नुहोस्, खाना नदिनुहोस्, चुपचाप हेरिरहनुहोस्।
पहिले निष्कर्ष: सहायता कुकुर भेट्दा सम्झनुपर्ने 4 कुरा
- सहायता कुकुरले आँखा, कान वा हातखुट्टामा अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई मद्दत गर्छ। यो पाल्तु जनावर होइन।
- कानुनअनुसार सहायता कुकुरलाई पसल, रेल, बस, अस्पताल, होटल आदिमा सँगै लैजान पाइन्छ।
- सहायता कुकुरले आफ्नो काममा ध्यान दिन सकोस् भनेर, यसलाई नछुनुहोस्, यससँग नबोल्नुहोस्, एकोहोरो नहेर्नुहोस्, खाना वा पानी नदिनुहोस्।
- सहायता कुकुर लिएका व्यक्ति समस्यामा परेजस्तो देखिए, “केही मद्दत गरूँ?” भनेर सोध्नुहोस् (कुकुरलाई होइन, व्यक्तिलाई सोध्नुहोस्)।
सहायता कुकुर के हो: गाइड डग, हातखुट्टा सहयोगी कुकुर र श्रवण सहायक कुकुर गरी 3 प्रकार
“शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुरसम्बन्धी ऐन” (身体障害者補助犬法) नामको कानुनले तलका 3 प्रकारका कुकुरलाई “शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुर” भनेर तोकेको छ।
| प्रकार | कसलाई मद्दत गर्छ | के काम गर्छ | देखिने चिन्ह |
|---|---|---|---|
| गाइड डग (盲導犬, मोउदोकेन) | आँखा नदेख्ने वा कम देख्ने व्यक्ति | सुरक्षित हिँड्न सकियोस् भनेर अवरोधबाट बचाउँछ, र मोड वा भर्याङ/उचाइ फरक भएको ठाउँमा रोकिएर थाहा दिन्छ | सेतो वा पहेँलो हार्नेस (胴輪; कुकुरको शरीरमा लगाइने समात्ने ठाउँ भएको सामान) |
| हातखुट्टा सहयोगी कुकुर (介助犬, काइजोकेन) | हात वा खुट्टामा अपाङ्गता भएका व्यक्ति | खसेको सामान टिपेर दिने, भनेको सामान ल्याइदिने, ढोका खोल्ने र बन्द गर्ने, लुगा फुकाल्न मद्दत गर्ने आदि | “介助犬” (हातखुट्टा सहयोगी कुकुर) लेखिएको चिन्ह |
| श्रवण सहायक कुकुर (聴導犬, चोउदोकेन) | कान नसुन्ने वा कम सुन्ने व्यक्ति | ढोकाको घण्टी, बच्चाको रुवाइ, गाडीको हर्न जस्ता आवाज छुट्याएर थाहा दिन्छ, र आवाज आएको ठाउँसम्म लैजान्छ | “聴導犬” (श्रवण सहायक कुकुर) लेखिएको चिन्ह |
श्रवण सहायक कुकुरले “聴導犬” (श्रवण सहायक कुकुर) को चिन्ह लगाएकाले, वरपरका मानिसले “यो व्यक्ति कम सुन्नुहुन्छ” भनेर थाहा पाउन सक्ने फाइदा पनि छ।
सहायता कुकुर पसल र रेलमा पस्न पाउने कारण
शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुरसम्बन्धी ऐनअनुसार, तलका ठाउँहरूले सहायता कुकुर लिएका व्यक्तिलाई सेवा दिन अस्वीकार गर्न पाउँदैनन् (संस्थालाई ठूलो क्षति हुन सक्ने जस्ता अपरिहार्य कारण भएमा बाहेक)।
- राष्ट्रिय सरकार वा नगरपालिका आदिले व्यवस्थापन गर्ने संस्था (सरकारी कार्यालय, पुस्तकालय, सरकारी अस्पताल आदि)
- रेल, बस, ट्याक्सी, हवाईजहाज, पानीजहाज जस्ता सार्वजनिक यातायात, र स्टेसन वा विमानस्थल जस्ता संस्था
- पसल, सुपरमार्केट, डिपार्टमेन्ट स्टोर, रेस्टुरेन्ट, अस्पताल, होटल जस्ता धेरै मानिसले प्रयोग गर्ने संस्था
स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय (厚生労働省) ले “कुकुर भएकाले” भन्ने कारणले अस्वीकार नगर्न आग्रह गरेको छ। सहायता कुकुर लिएको कारणले मात्र सेवा अस्वीकार गर्नु अपाङ्गताका आधारमा गरिने भेदभाव हो भनेर पनि मन्त्रालयले बताएको छ।
सहायता कुकुर र पाल्तु कुकुर छुट्याउने तरिका
सहायता कुकुरमा कानुनले तोकेको चिन्ह हुन्छ।
- कुकुरको शरीरमा प्रमाणीकरण नम्बर, प्रमाणीकरण भएको मिति, कुकुरको प्रकार, प्रमाणीकरण गर्ने संस्थाको नाम र सम्पर्क आदि लेखिएको चिन्ह लगाइएको हुन्छ।
- सहायता कुकुर लिएका व्यक्तिसँग प्रमाणपत्र (गाइड डगको हकमा “使用者証”, प्रयोगकर्ता प्रमाणपत्र) र कुकुरको स्वास्थ्य व्यवस्थापनको अभिलेख (“शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुरको स्वास्थ्य व्यवस्थापन पुस्तिका”, 身体障害者補助犬健康管理手帳) हुन्छ। संस्थाका कर्मचारी आदिले माग गरेमा देखाउनुपर्छ।
कानुनले स्वीकार गर्न अनिवार्य गरेको यही चिन्ह भएको सहायता कुकुरलाई हो। तोकिएको चिन्ह नभएको कुकुरलाई “सहायता कुकुर हो” भनेर ल्याए पनि संस्थाले स्वीकार गर्नुपर्ने दायित्व छैन भनेर स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयले बताएको छ।
सहायता कुकुर सफा हुन्छन्, र राम्रो तालिम पनि पाएका हुन्छन्
कानुनअनुसार सहायता कुकुर प्रयोग गर्ने व्यक्तिले कुकुरको व्यवहार राम्ररी नियन्त्रण गर्नुपर्छ र शरीर सफा राख्नुपर्छ। स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको मार्गदर्शनमा यसरी बताइएको छ।
- तोकिएको समयमा तोकिएको मात्रामा खाना र पानी खान्छ।
- प्रयोगकर्ताले भनेको समयमा, भनेको ठाउँमा दिसापिसाब गर्ने तालिम पाएको हुन्छ।
- दिनहुँ रौँ ब्रसले कोरिन्छ (ब्रसिङ), र नियमित रूपमा स्याम्पुले नुहाइन्छ। रौँ नझरोस् भनेर लुगा वा केप लगाइदिने पनि गरिन्छ।
- स्वास्थ्य जाँच वर्षमा 2 पटक वा सोभन्दा बढी, र दिसा जाँच र रगत जाँच वर्षमा 1 पटक वा सोभन्दा बढी गरिन्छ।
- रेल र बसमा सिट फोहोर नहोस् भनेर खुट्टानजिक भुइँमा पर्खन्छ। रेस्टुरेन्टमा टेबलमुनि आदिमा, र होटल वा र्योकान (जापानी शैलीको होटल) मा प्रवेशद्वार वा कोठाको कुनामा पर्खन्छ।
सडकमा सहायता कुकुर भेट्दा गर्न नहुने कुरा
सहायता कुकुरले प्रयोगकर्ताको निर्देशन सुनेर काम गरिरहेको हुन्छ। प्रयोगकर्ताको निर्देशन धेरै महत्त्वपूर्ण भएकाले, कुकुरको ध्यान आफूतिर नखिच्नुहोस्।
- नछुनुहोस्: राम्रो देखिए पनि नमुसार्नुहोस्, काखमा नलिनुहोस्।
- कुरा नगर्नुहोस्, नाम लिएर नबोलाउनुहोस्: कुकुरसँग नबोल्नुहोस्, कुकुरको नाम पनि नलिनुहोस्।
- एकोहोरो नहेर्नुहोस्: लामो समय आँखा जुधाइरहँदा कुकुरको ध्यान भड्किन सक्छ।
- खाना वा पानी नदिनुहोस्: सहायता कुकुरको खाना र पानीको मात्रा र समय तोकिएको हुन्छ।
सहायता कुकुर लिएका व्यक्ति समस्यामा परेको बेला
सहायता कुकुर लिएको भए पनि, वरपरका मानिसको सहयोग चाहिने अवस्था हुन्छ।
- समस्यामा परेजस्तो देखिए, प्रयोगकर्ता आफैँलाई “केही मद्दत गरूँ?” (何かお手伝いしましょうか?, नानिका ओतेत्सुदाइ शिमाशोउ का?) भनेर सोध्नुहोस्। कम सुन्ने व्यक्तिसँग लेखेर कुरा गर्ने (筆談, हित्सुदान; कागज वा स्मार्टफोनमा अक्षर लेखेर कुरा बुझाउने) तरिका पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- सहायता कुकुरले बाटो छेकिरहेको जस्ता प्रयोगकर्ताले थाहा नपाएको कुरा भए, प्रयोगकर्तालाई स्पष्ट रूपमा भन्नुहोस्।
कुकुरदेखि डर लाग्दा वा कुकुरको एलर्जी हुँदा
कुकुरदेखि डर लाग्छ वा कुकुरको एलर्जी छ भने, सहायता कुकुरको नजिक नजानुहोस्, अलि टाढा सरेर दूरी कायम राख्नुहोस्।
विपद्का बेला ध्यान दिनुपर्ने कुराबारे स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको पर्चा (विपद् व्यवस्थापन हेर्ने कर्मचारीका लागि) मा पनि, आश्रयस्थलमा सहायता कुकुर लिएका व्यक्तिलाई राख्दा, एलर्जी भएका वा कुकुरदेखि डराउने मानिससँग दूरी मिलाएर व्यवस्था गर्न भनिएको छ।
पसल, होटल, अस्पताल आदिमा काम गर्ने व्यक्तिहरूका लागि
रेस्टुरेन्ट, होटल, सुपरमार्केट आदिमा काम गर्ने व्यक्तिले, सहायता कुकुर लिएर आउने ग्राहकलाई स्वीकार गर्नेबारे तलका कुरा जानिराख्नुहोस्।
- कानुनअनुसार सहायता कुकुरसँग आउने ग्राहकलाई स्वीकार गर्नुपर्ने दायित्व छ। सहायता कुकुर प्रयोगकर्ताको निर्देशनमा पर्खन सक्ने भएकाले कुनै विशेष सुविधा चाहिँदैन।
- सहायता कुकुर हो कि होइन भनेर पक्का गर्न चाहनुहुन्छ भने, “प्रमाणपत्र हेर्न पाऊँ?” (認定証を確認させていただけますか?, निन्तेइशोउ ओ काकुनिन सासेते इतादाकेमासु का?) भनेर सोध्न सकिन्छ। यसो सोध्नु अशिष्टता होइन भनेर स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयले बताएको छ।
- अरू ग्राहकबाट गुनासो आएमा, कानुनअनुसार स्वीकार गर्नुपर्ने दायित्व छ, र कुकुरको व्यवहार र स्वास्थ्यको व्यवस्थापन प्रयोगकर्ताले जिम्मेवारीपूर्वक गरिरहेका छन् भनेर बुझाई सहमति माग्न स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयले मार्गदर्शन गरेको छ।
- सहायता कुकुरले बाटो छेकिरहेको वा वरपर सुँघिरहेको बेला, त्यो कुरा प्रयोगकर्तालाई स्पष्ट रूपमा भन्नुहोस्।
कार्यस्थल (कम्पनी वा कारखाना आदि) मा अपाङ्गता भएका सहकर्मीले सहायता कुकुर प्रयोग गर्ने अवस्थाका नियम पनि कानुनले तोकेको छ। अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई रोजगारी दिनुपर्ने दायित्व भएको आकारका कम्पनी (निश्चित सङ्ख्याभन्दा बढी कर्मचारी भएका कम्पनी) आदिले, सहायता कुकुरको प्रयोगले कम्पनीको व्यवसायमा गम्भीर बाधा पर्न सक्ने जस्ता अपरिहार्य कारण भएमा बाहेक, सहायता कुकुरको प्रयोग अस्वीकार गर्न पाउँदैनन्। योभन्दा साना कम्पनीले पनि अस्वीकार नगर्ने प्रयास गर्नुपर्छ।
विदेशबाट सहायता कुकुरसँगै जापान आउने व्यक्तिहरूका लागि
जापानको कानुनअनुसारको सहायता कुकुर भनेको जापानमा प्रमाणित कुकुर हो। विदेशबाट सहायता कुकुरसँगै जापान आउने व्यक्ति यो कानुनको दायरामा पर्दैनन्, तर जापानको मापदण्डसरह भनेर मान्यता पाएमा, जापानको प्रमाणीकरण गर्ने संस्थाले “सीमित अवधिको प्रमाणपत्र” (期間限定証明書, कीकान गेन्तेइ शोउमेइशो) जारी गर्छ। यो प्रमाणपत्र गाइड डग, हातखुट्टा सहयोगी कुकुर र श्रवण सहायक कुकुरका लागि हो। मानसिक अपाङ्गता, अटिजम, मिर्गी (एपिलेप्सी) आदिमा सहयोग गर्ने कुकुर यसमा पर्दैनन्।
विस्तृत जानकारीका लागि, स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको “शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुर” (身体障害者補助犬) पृष्ठमा रहेको “विदेशबाट आउने सहायता कुकुर प्रयोगकर्तासम्बन्धी जानकारी” (海外から渡航される補助犬使用者に関する情報) हेर्नुहोस्। कुकुरलाई जापान ल्याउँदा पशु क्वारेन्टाइन (動物検疫, दोउबुत्सु केन-एकी; रोग देशभित्र नछिरोस् भनेर गरिने जाँच) को प्रक्रिया पनि चाहिन्छ (कृषि, वन तथा मत्स्य मन्त्रालयको पशु क्वारेन्टाइन सेवाको मार्गदर्शन हेर्नुहोस्)।
जापानमा कुकुर पाल्दाका नियम (दर्ता, रेबिजविरुद्धको खोप आदि) का लागि जापानमा कुकुर वा बिरालो पाल्दाका नियम | कुकुरको दर्ता・रेबिजविरुद्धको खोप・माइक्रोचिप・अपार्टमेन्ट र हिँडाउँदाको शिष्टाचार हेर्नुहोस्।
सहायता कुकुरलाई स्वीकार गर्ने विषयमा समस्या पर्दा परामर्श गर्ने ठाउँ
सहायता कुकुर लिएर पसल आदिमा पस्न नपाएमा, वा स्वीकार गर्नेबारे समस्या परेमा, तलको कार्यालयमा परामर्श गर्न सकिन्छ।
- प्रिफेक्चर, अध्यादेशद्वारा तोकिएका सहर (政令指定都市) वा मुख्य सहर (中核市) को अपाङ्गता कल्याण हेर्ने शाखा (सहायता कुकुर सँगै लैजाने र प्रयोग गर्नेबारे गुनासो, परामर्श र सोधपुछ गर्ने ठाउँ)
आफ्नो क्षेत्रको कार्यालय स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको पृष्ठमा रहेको “स्थानीय निकायका जिम्मेवार कार्यालयको सूची” (自治体担当窓口一覧) मा खोज्न सकिन्छ। “(प्रिफेक्चर वा सहरको नाम) 補助犬 相談” भनेर इन्टरनेटमा खोजेर पनि पत्ता लगाउन सकिन्छ।
लेख तयार पार्दा हेरिएका प्राथमिक स्रोतहरू
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय (厚生労働省) “शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुर” (身体障害者補助犬)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “सहायता कुकुरको परिचय र प्रयोग गर्ने तरिका” (身体障害者補助犬の概要・利用方法)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “सहायता कुकुर देख्नुभयो भने” (身体障害者補助犬を見かけたら)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “सहायता कुकुरलाई स्वीकार गर्नेबारे” (身体障害者補助犬の受け入れについて)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “‘होजोकेन चिन्ह’ के हो” (『ほじょ犬マーク』とは)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “होजोकेनबारे अझ जानौँ” (もっと知ってほじょ犬; आम जनताका लागि पर्चा, पाठ संस्करण)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “विदेशबाट जापान आउने सहायता कुकुर प्रयोगकर्ताप्रतिको व्यवहार” (海外から来日される補助犬使用者への対応について)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “विपद्का बेला सहायता कुकुर प्रयोगकर्ताप्रति ध्यान दिनुपर्ने कुराबारे पर्चा” (災害時における身体障害者補助犬使用者への配慮事項に関するリーフレット; पाठ संस्करण)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “स्थानीय निकायका जिम्मेवार कार्यालयको सूची” (自治体担当窓口一覧)
- e-Gov कानुन खोज “शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि सहायता कुकुरसम्बन्धी ऐन” (身体障害者補助犬法)
यो लेख जापानी भाषाको मूल संस्करणको अनुवाद हो।

