यो लेख NIPPON VISA & LIFE सम्पादक टोलीले देश र स्थानीय सरकार जस्ता सार्वजनिक निकायहरूको जानकारीको आधारमा तयार पारेको हो। नियम र शुल्क तपाईं बस्ने नगरपालिका अनुसार फरक हुन सक्छन्।
जापानमा कम्पनीमा काम गर्दा, तलब पाउने दिन “क्युयो मेइसाइ” (給与明細, तलबको विवरणपत्र। तलबको विवरण लेखिएको कागज वा डेटा) पाइन्छ। तलबबाट कर र सामाजिक बीमा शुल्क कानुन अनुसार काटिने भएकाले, खातामा जम्मा हुने रकम तलबको जम्मा रकमभन्दा कम हुन्छ। तलबको विवरणपत्रका खण्डहरूको अर्थ र के काटिएको छ भनेर जाँच्ने तरिका व्याख्या गर्छौँ।
पहिले निष्कर्ष: तलबको विवरणपत्रका 3 खण्ड
तलबको विवरणपत्रको ढाँचा कम्पनी अनुसार फरक हुन्छ, तर धेरैजसो तलका 3 खण्डमा बाँडिएको हुन्छ।
- हाजिरी (勤怠, किन्ताइ): काममा आएको दिनको सङ्ख्या, काम गरेको समय, ओभरटाइमको समय, बिदा लिएको दिनको सङ्ख्या आदि
- भुक्तानी (支給): कम्पनीले दिने तलबको विवरण (आधारभूत तलब, भत्ता, ओभरटाइम तलब आदि)। जम्मा रकमलाई “कुल भुक्तानी रकम” (総支給額) भनिन्छ
- कट्टी (控除, कोउजो): तलबबाट काटिने कुरा (सामाजिक बीमा शुल्क, कर आदि)। जम्मा रकमलाई “कुल कट्टी” (控除合計) भनिन्छ
कुल भुक्तानी रकमबाट कुल कट्टी घटाएपछिको रकम नै वास्तवमा पाउने रकम हो। यसलाई “सासिहिकि शिक्युगाकु” (差引支給額, खुद भुक्तानी रकम) लेखिन्छ, र सामान्यतया “तेदोरी” (手取り, हातमा आउने रकम) भनिन्छ।
तलबको विवरणपत्र पाएपछि, तलको क्रममा जाँच्दा बुझ्न सजिलो हुन्छ।
- हाजिरी खण्डका दिन र समय आफ्नो रेकर्डसँग मिल्छन् कि मिल्दैनन्
- भुक्तानी खण्डको आधारभूत तलब र भत्ता, रोजगार सम्झौता वा श्रम सर्तको सूचनापत्र (काम गर्ने सर्त लेखिएको कागज) सँग मिल्छन् कि मिल्दैनन्
- कट्टी खण्डमा के कति काटिएको छ
कामसम्बन्धी लेखहरूको सूची जापानमा काम खोज्ने र काम गर्ने आधारभूत कुरा | हेलो वर्क・कामका सर्त・तलब र ओभरटाइम・तलबी बिदा・जागिर छोड्दा・सल्लाह लिने ठाउँ मा राखिएको छ।
तलबको विवरणपत्रको नमुना (शीर्षकका उदाहरण)
तलको तालिका तलबको विवरणपत्रमा प्रायः हुने शीर्षकका उदाहरण हो। रकम राखिएको छैन। वास्तविक शीर्षकको नाम र क्रम कम्पनी अनुसार फरक हुन्छ।
| खण्ड | प्रायः हुने शीर्षक | अर्थ |
|---|---|---|
| हाजिरी | काममा आएको दिन・अनुपस्थित दिन | काम गरेको दिन र बिदा लिएको दिनको सङ्ख्या |
| हाजिरी | तलबी बिदा | प्रयोग गरेको वार्षिक तलबी बिदाका दिन, र बाँकी दिन |
| हाजिरी | ओभरटाइम・बिदाको दिनको काम・रातिको कामको समय | ओभरटाइम, बिदाको दिन र रातिमा काम गरेको समय |
| भुक्तानी | आधारभूत तलब | तलबको आधार हुने रकम |
| भुक्तानी | विभिन्न भत्ता | कम्पनीले तोकेको भत्ता (यातायात भत्ता, आवास भत्ता, परिवार भत्ता आदि) |
| भुक्तानी | ओभरटाइम भत्ता (ओभरटाइम तलब) | ओभरटाइम, बिदाको दिन र रातिमा काम गरेबापतको तलब |
| कट्टी | स्वास्थ्य बीमा शुल्क | अस्पतालको खर्चमा सहयोग गर्ने चिकित्सा बीमाको शुल्क |
| कट्टी | हेरचाह बीमा शुल्क | 40 वर्ष वा माथि र 65 वर्षमुनिका मानिसलाई मात्र। चिकित्सा बीमाको शुल्कमा थपिन्छ (स्वास्थ्य बीमा शुल्कभित्रै समावेश गरेर लेखिएको पनि हुन सक्छ) |
| कट्टी | कर्मचारी पेन्सन बीमा शुल्क | कम्पनीका कर्मचारी आबद्ध हुने पेन्सनको शुल्क |
| कट्टी | रोजगार बीमा शुल्क | जागिर गुमाउँदा जस्ता अवस्थाका लागि देशको बीमाको शुल्क |
| कट्टी | आयकर | देशलाई तिर्ने कर |
| कट्टी | आवासीय कर | त्यस वर्षको 1 जनवरीमा ठेगाना भएको प्रिफेक्चर र नगरपालिकालाई तिर्ने कर |
| कट्टी | अन्य | कम्पनी र श्रमिकको प्रतिनिधिबीच सम्झौता भएका कुरा (छात्रावास शुल्क, खानाको खर्च आदि) |
| जम्मा | खुद भुक्तानी रकम (हातमा आउने रकम) | कुल भुक्तानी रकम − कुल कट्टी |
तलबबाट काट्न पाइने कुरा
जापानको कानुन (श्रम मापदण्ड ऐन, 労働基準法) अनुसार, तलब सिद्धान्ततः पूरै रकम दिनुपर्छ। तर, तलका कुरा तलबबाट काट्न सकिन्छ।
- आयकर र सामाजिक बीमा शुल्क जस्ता, कानुन र नियमले तोकेका कुरा
- त्यसबाहेक, कम्पनीले श्रमिक संघ, वा श्रमिकहरूको बहुमतको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तिसँग लिखित सम्झौता गरेका कुरा
यसबाहेक, तलब दिने तरिकाका तलका नियम पनि छन्।
- सिद्धान्ततः मुद्रा (नगद) मा दिनुपर्छ। काम गर्ने व्यक्ति सहमत भएमा बैंक ट्रान्सफर पनि गर्न सकिन्छ
- काम गर्ने व्यक्ति आफैँलाई सिधै दिनुपर्छ
- हरेक महिना कम्तीमा 1 पटक, तोकिएको दिनमा दिनुपर्छ (बोनस आदि अपवाद हुन्)
कट्टी खण्डमा अर्थ नबुझिने शीर्षक भएमा, कम्पनीलाई “यो के हो?” भनेर सोधेर पक्का गर्नुहोस्।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 3, 2-1 तलब भुक्तानीको तरिका, श्रम मापदण्ड ऐन धारा 24 (e-Gov कानुन खोज))
कट्टी खण्ड कसरी हेर्ने
सामाजिक बीमा शुल्क (स्वास्थ्य बीमा・हेरचाह बीमा・कर्मचारी पेन्सन बीमा・रोजगार बीमा)
कम्पनीमा काम गर्ने मानिस, सर्त पूरा भएमा, स्वास्थ्य बीमा र कर्मचारी पेन्सन बीमामा आबद्ध हुन्छन्। स्थायी कर्मचारी मात्र होइन, पार्ट टाइमर वा आरुबाइतो (アルバイト, अंशकालिक काम) गर्ने मानिस पनि, काम गर्ने समय जस्ता सर्त पूरा भएमा आबद्ध हुन्छन्।
- स्वास्थ्य बीमा शुल्क: सिद्धान्ततः, कम्पनी र काम गर्ने व्यक्तिले आधा-आधा तिर्छन्। आश्रित परिवारका सदस्य (被扶養者) को शुल्क लाग्दैन
- कर्मचारी पेन्सन बीमा शुल्क: कम्पनी र काम गर्ने व्यक्तिले आधा-आधा तिर्छन्। आफ्नो भाग “मासिक तलब (मानक मासिक पारिश्रमिक, 標準報酬月額) × बीमा शुल्क दर ÷ 2” बाट हिसाब गरिन्छ। बोनस (賞与) बाट पनि त्यसै गरी काटिन्छ
- हेरचाह बीमा शुल्क: 40 वर्ष वा माथि र 65 वर्षमुनिका मानिसले, चिकित्सा बीमाको शुल्कमा थपेर तिर्छन्। त्यसैले, 40 वर्ष पुगेपछि स्वास्थ्य बीमा शुल्कसँगै काटिन थाल्छ। तलबको विवरणपत्रमा, छुट्टै लाइनमा लेखिएको पनि हुन सक्छ, स्वास्थ्य बीमा शुल्कभित्रै समावेश गरिएको पनि हुन सक्छ
- रोजगार बीमा शुल्क: 1 हप्ताको तोकिएको काम गर्ने समय (所定労働時間) 20 घण्टा वा बढी भएका, र 31 दिन वा बढी रोजगारीमा रहने सम्भावना भएका मानिस रोजगार बीमामा आबद्ध हुन्छन्। हाकेन (派遣, म्यानपावरबाट पठाइएका) कर्मचारी・करार कर्मचारी・पार्ट टाइम・आरुबाइतो गर्ने मानिसलाई पनि यही लागू हुन्छ। तर, दिउँसोको विद्यालयमा पढ्ने विद्यार्थी आबद्ध हुँदैनन्। बीमा शुल्क काम गर्ने व्यक्ति र कम्पनी दुवैले तिर्छन्
सामाजिक बीमा शुल्कको खण्ड खाली छ र आफू आबद्ध छु कि छैन थाहा नभएमा, कम्पनीसँग पक्का गर्नुहोस्। कम्पनी छोड्दा पाइने रोजगार बीमाको पैसाबारे जापानमा जागिर छोड्दा पाइने रोजगार बीमा (बेरोजगारी भत्ता) | रिशोकुह्यो (जागिर छोडेको प्रमाणपत्र), हेलो वर्कको प्रक्रिया, पाउने सर्त र अवधि मा व्याख्या गरिएको छ।
आयकर
- तलब पाउने मानिसको हकमा, कम्पनीले तलब दिँदा आयकर पहिल्यै काट्छ। यसलाई “गेन्सेन चोउशुउ” (源泉徴収, स्रोतमा कर कट्टी) भनिन्छ
- त्यस वर्षको अन्तिम तलब दिँदा, 1 वर्षको आयकर फेरि हिसाब गरेर, बढी तिरेको वा नपुगेको रकम मिलान गरिन्छ। यसलाई “नेन्मात्सु चोउसेइ” (年末調整, वर्षान्त मिलान) भनिन्छ। त्यसैले, डिसेम्बरतिरको तलबको विवरणपत्रमा आयकरको रकम सधैँभन्दा फरक हुन सक्छ
- कम्पनीबाट, 1 वर्षमा पाएको तलबको रकम आदि लेखिएको “गेन्सेन चोउशुउह्यो” (源泉徴収票, स्रोतमा कर कट्टीको विवरणपत्र) पाइन्छ। आयकर विवरण (確定申告) जस्ता पछिका प्रक्रियामा चाहिने भएकाले, नहराउनुहोस्
- आफ्नो देश र जापानबीच कर सन्धि (करसम्बन्धी देशहरूबीचको सम्झौता) भएमा, सर्त पूरा गरेमा आयकर कम हुन वा नलाग्न सक्छ
आवासीय कर
- आवासीय कर (住民税) भनेको 1 जनवरीमा ठेगाना भएको (भएको थियो) प्रिफेक्चर र नगरपालिकालाई तिर्ने कर हो। अघिल्लो वर्षको 1 जनवरीदेखि 31 डिसेम्बरसम्म पाएको तलब आदिबाट हिसाब गरिने “आयअनुसारको भाग” (所得割) र आम्दानीसँग सम्बन्ध नराखी तोकिएको रकम तिर्ने “समान भाग” (均等割) हुन्छ
- कम्पनीमा काम गर्ने मानिसको हकमा, सिद्धान्ततः कम्पनीले तलबबाट आवासीय कर काटेर नगरपालिकालाई तिर्छ। यसलाई “तोकुबेत्सु चोउशुउ” (特別徴収, विशेष सङ्कलन) भनिन्छ। यस अवस्थामा, आफैँ नगरपालिकामा तिर्नुपर्दैन
- विशेष सङ्कलनमा, 1 वर्षको आवासीय करलाई 12 पटकमा बाँडेर, जुनदेखि अर्को वर्षको मेसम्म, हरेक महिनाको तलबबाट काटिन्छ। त्यसैले, जुनको तलबको विवरणपत्रमा आवासीय करको रकम परिवर्तन हुन सक्छ
- आवासीय कर अघिल्लो वर्षको तलब आदि र 1 जनवरीमा ठेगाना थियो कि थिएन भन्ने कुराले तय हुने भएकाले, जापानमा काम सुरु गरेको सुरुका दिनमा तलबको विवरणपत्रमा आवासीय कर नदेखिन सक्छ
- कम्पनी छोड्दा, अझै नतिरेको आवासीय कर आफैँ तिर्ने (सामान्य सङ्कलन, 普通徴収) वा कम्पनीलाई अन्तिम तलब वा अवकाश भत्ताबाट एकैपटक काटिदिन लगाउने तरिका छ
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 8, 2 आवासीय कर, स्थानीय कर ऐन धारा 321-5 (e-Gov कानुन खोज))
भुक्तानी खण्ड कसरी हेर्ने
ओभरटाइम तलब (थप दरको तलब)
तोकिएको समयभन्दा बढी काम गर्दा, भुक्तानी खण्डमा ओभरटाइम तलब समावेश हुन्छ। कानुनले तोकेको थप दर तल दिइएअनुसार छ।
| काम गरेको समय | थप दर |
|---|---|
| कानुनी काम गर्ने समय (सिद्धान्ततः 1 दिनमा 8 घण्टा・1 हप्तामा 40 घण्टा) भन्दा बढी हुँदा | 25% वा बढी |
| कानुनी काम गर्ने समयभन्दा बढीको समय 1 महिनामा 60 घण्टाभन्दा बढी हुँदा | 50% वा बढी |
| कानुनी बिदाको दिन काम गर्दा | 35% वा बढी |
| राति 10 बजेदेखि बिहान 5 बजेसम्मको मध्यरातमा काम गर्दा | 25% वा बढी |
ओभरटाइम तलब हाकेन कर्मचारी・करार कर्मचारी・पार्ट टाइम श्रमिक・आरुबाइतो गर्ने मानिसलाई पनि दिनैपर्छ। हाजिरी खण्डको ओभरटाइमको समय र भुक्तानी खण्डको ओभरटाइम तलबलाई आफ्नो रेकर्डसँग दाँजेर हेर्नुहोस्।
समस्या परेमा र प्रायः सोधिने प्रश्नहरू
तलबको विवरणपत्र नपाएमा?
जापानमा बस्ने मानिस (बासिन्दा) लाई जापानमा तलब दिने कम्पनीले, तलबको रकम आदि लेखिएको भुक्तानी विवरणपत्र तलब पाउने व्यक्तिलाई दिनुपर्ने व्यवस्था छ (आयकर ऐन)। काम गर्ने व्यक्तिले स्वीकार गरेमा, कागजको सट्टा डेटा (इमेल वा कम्पनीको प्रणाली आदि) मार्फत दिन पनि सकिन्छ। त्यस अवस्थामा पनि, काम गर्ने व्यक्तिले माग गरेमा, कम्पनीले कागजमा दिनैपर्छ। नपाएमा, पहिले कम्पनीलाई अनुरोध गर्नुहोस्।
(स्रोत: आयकर ऐन धारा 231 (e-Gov कानुन खोज))
हातमा आउने रकम सोचेभन्दा कम किन हुन्छ?
हातमा आउने रकम भनेको कुल भुक्तानी रकमबाट सामाजिक बीमा शुल्क・आयकर・आवासीय कर आदि घटाएपछिको रकम हो। जागिरको विज्ञापन वा सम्झौतापत्रमा लेखिएको तलबको रकम सामान्यतया काटिनुअघिको रकम हो। कट्टी खण्डका शीर्षकहरू एक-एक गरी हेरेर, के काटिएको छ पक्का गर्नुहोस्। नबुझिने शीर्षक भएमा कम्पनीलाई सोध्नुहोस्।
तलबको विवरणपत्र राखिराख्नु राम्रो हो?
तलब वा ओभरटाइम तलबबारे कम्पनीसँग कुरा गर्दा, आफूले काम गरेको समय र पाएको रकम थाहा हुने कागजात बन्छ। स्रोतमा कर कट्टीको विवरणपत्रसँगै, नहराउने गरी राखिराख्दा ढुक्क हुन्छ।
तलब नदिएमा・हिसाब मिलेन जस्तो लागेमा?
तलब नदिएको, ओभरटाइम तलब नदिएको जस्ता काम गर्ने सर्तसम्बन्धी समस्याबारे, श्रम मापदण्ड निरीक्षण कार्यालय (労働基準監督署) वा स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको विदेशी भाषाको परामर्श केन्द्रमा परामर्श गर्न सकिन्छ (तलको “विदेशी भाषामा परामर्श गर्न सकिने ठाउँ”)। कम्पनी टाट पल्टिएर तलब दिन नसकेमा, नदिइएको तलबको केही भाग कम्पनीको सट्टा देशले तिरिदिने व्यवस्था (नतिरिएको तलबको सट्टा भुक्तानी, 未払賃金の立替払) छ।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 3)
विदेशी भाषामा परामर्श गर्न सकिने ठाउँ
- तलब वा काम गर्ने समय जस्ता काम गर्ने सर्तसम्बन्धी समस्याबारे, स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको “विदेशी श्रमिकका लागि परामर्श डायल” र “श्रम सर्त परामर्श हटलाइन” मा विदेशी भाषामा फोनबाट परामर्श गर्न सकिन्छ। भाषा अनुसारको फोन नम्बर र बार, स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको “विदेशी श्रमिकका लागि परामर्श निकाय” पेजमा पक्का गर्नुहोस्
- आयकर जस्ता देशको करसम्बन्धी सामान्य परामर्श, क्षेत्रीय कर ब्युरोको “टेलिफोन परामर्श केन्द्र” मा अङ्ग्रेजीमा पनि गर्न सकिन्छ। प्रायः सोधिने प्रश्नहरू राष्ट्रिय कर एजेन्सीको वेबसाइट (ट्याक्स आन्सर) मा खोज्न सकिन्छ
- आवासीय करबारे विस्तृत कुराका लागि, आफू बस्ने प्रिफेक्चर वा नगरपालिकामा सोधपुछ गर्नुहोस्
(स्रोत: स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “विदेशी श्रमिकका लागि परामर्श निकाय” (श्रम सर्त जाँचौँ), अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 8, 6 करसम्बन्धी सोधपुछ गर्ने ठाउँ)
लेख तयार गर्दा हेरिएका प्राथमिक स्रोतहरू
- अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” 8औँ संस्करण (अध्याय 3 रोजगारी र श्रम, अध्याय 6 स्वास्थ्य उपचार, अध्याय 7 पेन्सन र कल्याण, अध्याय 8 कर)
- श्रम मापदण्ड ऐन धारा 24 (e-Gov कानुन खोज)
- आयकर ऐन धारा 231 (e-Gov कानुन खोज)
- स्थानीय कर ऐन धारा 321-5 (e-Gov कानुन खोज)
- स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय “विदेशी श्रमिकका लागि परामर्श निकाय” (श्रम सर्त जाँचौँ)
यो लेख जापानी भाषाको मूल संस्करणको अनुवाद हो।
