यो लेख NIPPON VISA & LIFE सम्पादक टोलीले देश र स्थानीय सरकार जस्ता सार्वजनिक निकायहरूको जानकारीको आधारमा तयार पारेको हो। नियम र शुल्क तपाईं बस्ने नगरपालिका अनुसार फरक हुन सक्छन्।
जापान आएर बस्ने ठाउँ तय भएपछि, सबैभन्दा पहिले 14 दिनभित्र आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालयमा बसाइँसराइ (आगमन) सूचना (तेन्न्यु तोदोके। बस्न थालेको जानकारी दिने सूचना) दिनुहोस्। त्यसपछि माई नम्बर, स्वास्थ्य बीमा, पेन्सन र करका प्रक्रियाहरू आउँछन्। यस लेखमा नगरपालिकाको कार्यालयमा गर्नुपर्ने प्रक्रियाहरू क्रमैसँग राखिएको छ।
पहिले पूरा प्रक्रिया हेरौँ
- बस्ने ठाउँ तय गर्ने
- बस्न थालेको 14 दिनभित्र नगरपालिकाको कार्यालयमा बसाइँसराइ (आगमन) सूचना दिने (बसोबास कार्ड लिएर जाने)
- निवासी अभिलेख (जुमिन्ह्यो। त्यहाँ बस्ने मानिसको अभिलेख) बन्छ, र बसोबास कार्डमा पनि ठेगाना दर्ता हुन्छ
- पछि नगरपालिकाबाट माई नम्बर (12 अङ्कको नम्बर) को सूचना आउँछ
- कम्पनीको स्वास्थ्य बीमामा नपर्ने मानिसले नगरपालिकामा राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा प्रवेश गर्ने
- 20 वर्ष वा माथि र 60 वर्षभन्दा कम उमेरका, कम्पनीको कर्मचारी पेन्सन बीमा (कोसेइ नेन्किन) मा नपर्ने मानिसले नगरपालिकामा राष्ट्रिय पेन्सनमा प्रवेश गर्ने
- अर्को वर्षदेखि, अघिल्लो वर्षको आम्दानी अनुसार निवासी कर तिर्ने
कम्पनी आदिमा काम गरेर कर्मचारी पेन्सन बीमामा पर्ने मानिसको हकमा, राष्ट्रिय पेन्सनमा प्रवेशको प्रक्रिया कम्पनीले गर्छ। कुन प्रक्रिया चाहिन्छ भन्ने कुरा कामको प्रकार र परिवार अनुसार फरक हुन्छ। बसाइँसराइ (आगमन) सूचना दिँदा काउन्टरमा “अरू कुनै प्रक्रिया गर्नुपर्छ कि?” भनेर सोध्नुहोस्।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 2・अध्याय 6・अध्याय 7・अध्याय 8)
अवस्था अनुसारका प्रक्रिया (पूरा नक्सा)
| यस्तो बेला | गर्नुपर्ने प्रक्रिया | जाने ठाउँ |
|---|---|---|
| जापान आएर बस्ने ठाउँ तय भयो | बसाइँसराइ (आगमन) सूचना (बसोबास स्थानको सूचना) | आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालय |
| माई नम्बरको सूचना आयो | माई नम्बर कार्डको आवेदन | स्मार्टफोन・कम्प्युटर・हुलाक आदि |
| कम्पनीको स्वास्थ्य बीमामा पर्दैन | राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा प्रवेश | आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालय |
| 20 वर्ष वा माथि र 60 वर्षभन्दा कम, कर्मचारी पेन्सन बीमामा पर्दैन | राष्ट्रिय पेन्सनमा प्रवेश | आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालय |
| निवासी करको कागज आयो | निवासी कर तिर्ने | कागजमा लेखिएको तरिकाले |
| घर सर्ने | बसाइँसराइ सूचना (प्रस्थान・आगमन)・उही नगरपालिकाभित्र ठेगाना परिवर्तन सूचना | अहिलेको र नयाँ नगरपालिकाको कार्यालय |
| जापान छोडेर स्वदेश फर्कने | बसाइँसराइ (प्रस्थान) सूचना・निवासी कर・पेन्सनको प्रक्रिया | आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालय आदि |
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक”)
1. बसाइँसराइ (आगमन) सूचना र निवासी अभिलेख (14 दिनभित्र)
- बसोबास कार्ड भएका मानिस (मध्यम・दीर्घकालीन बसोबास गर्ने) आदिले बस्ने ठाउँ तय भएको दिनदेखि 14 दिनभित्र आफू बस्ने नगरपालिकामा आगमनको सूचना दिनुपर्छ।
- लैजानुपर्ने कुरा बसोबास कार्ड हो। बसोबास कार्ड पछि आउने मानिसले राहदानी लैजानुहोस्।
- परिवारसँग बस्ने मानिसलाई विवाह प्रमाणपत्र वा जन्म प्रमाणपत्र जस्ता, पारिवारिक सम्बन्ध प्रमाणित गर्ने सरकारी कागजात पनि चाहिन्छ।
- बसाइँसराइ (आगमन) सूचना दिँदा, बसोबास कार्डमा दर्ता गर्ने ठेगाना (बसोबास स्थान) को सूचना पनि एकैसाथ पूरा हुन्छ।
- निवासी अभिलेख बन्छ, र निवासी अभिलेखको प्रतिलिपि (त्यहाँ बसेको प्रमाणित गर्ने कागज। शुल्क लाग्छ) लिन सकिन्छ।
बसाइ अवधि नवीकरण जस्ता प्रक्रिया नगरी बसाइको म्याद नाघेर बसोबासको हैसियत गुम्यो भने निवासी अभिलेख पनि हट्छ। बसाइको म्यादमा ध्यान दिनुहोस्।
लैजानुपर्ने कुरा, काउन्टरमा हुने प्रक्रिया, ढिलो भएमा के हुन्छ भन्ने कुरा बसाइँसराइ (आगमन) सूचना र निवासी अभिलेख | जापान आएर ठेगाना तय भएपछि 14 दिनभित्र नगरपालिकामा (लैजानुपर्ने कुरा, प्रक्रिया, सर्दा) मा विस्तारमा बुझाइएको छ। बसोबास कार्ड कसरी पढ्ने र हराएमा गर्ने प्रक्रिया जापानको बसोबास कार्ड (在留カード) भनेको के हो? नयाँ ढाँचा・विशेष बसोबास कार्ड कसरी पढ्ने, र नवीकरण・ठेगाना परिवर्तन・हराएमा गर्ने प्रक्रिया मा छ।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 2)
2. माई नम्बर र माई नम्बर कार्ड
- निवासी अभिलेख बनेपछि नगरपालिकाबाट माई नम्बरको सूचना आउँछ। माई नम्बर (व्यक्तिगत नम्बर) सामाजिक सुरक्षा・कर・विपद् व्यवस्थापन आदिका प्रक्रियामा प्रयोग हुने 12 अङ्कको नम्बर हो।
- पेन्सन वा बालबालिका हुर्काउने भत्ता लिँदा, स्वास्थ्य सेवा लिँदा, विदेशमा पैसा पठाउँदा वा विदेशबाट पैसा लिँदा, बैंकमा खाता खोल्दा आदिमा माई नम्बर चाहिन्छ।
- माई नम्बर कार्ड (अनुहारको फोटो भएको कार्ड) सूचनासँगै आउने आवेदन फारमबाट आवेदन दिन सकिन्छ। पहिलो पटकको आवेदन निःशुल्क हो।
- विदेशीको माई नम्बर कार्डको म्याद बसाइ अवधि सकिने दिनसँग एउटै हुन्छ। बसाइ अवधि नवीकरण गरे पनि कार्डको म्याद आफैँ थपिँदैन। नगरपालिकामा म्याद थपको प्रक्रिया गर्नुहोस्।
कार्डको आवेदन दिने तरिका, म्याद थप, हराएमा सम्पर्क गर्ने ठाउँका लागि जापानमा माई नम्बर र माई नम्बर कार्ड | विदेशी निवासीले जान्नुपर्ने कुरा (प्रयोग हुने अवस्था・आवेदन・म्याद थप・हराएमा) हेर्नुहोस्।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 2)
3. राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा (कम्पनीको स्वास्थ्य बीमामा नपर्ने मानिस)
- निवासी दर्ता भएका, कार्यस्थलको स्वास्थ्य बीमामा नपरेका 75 वर्षभन्दा कम उमेरका मानिस राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा प्रवेश गर्छन्।
- बसाइ अवधि 3 महिना वा सोभन्दा कम भएका मानिस, वा बसोबासको हैसियत “अल्पकालीन बसाइ” भएका मानिस आदि राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा नपर्न सक्छन्।
- प्रवेश र अन्त्यको प्रक्रिया आफू बस्ने नगरपालिकाको कार्यालयमा गरिन्छ।
- अर्को नगरपालिकामा सर्दा, वा कार्यस्थलको स्वास्थ्य बीमामा प्रवेश गर्दा, राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा अन्त्य गर्ने प्रक्रिया चाहिन्छ।
स्वास्थ्य बीमाको व्यवस्था, अस्पतालमा तिर्नुपर्ने पैसा (आफ्नो भाग), र उपचार खर्च धेरै भएमा प्रयोग गर्न सकिने व्यवस्था जापानमा बिरामी हुँदा वा चोट लाग्दा | अस्पताल・एम्बुलेन्स・औषधि・स्वास्थ्य बीमा・सल्लाह केन्द्रका आधारभूत कुरा मा राखिएको छ।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 6)
4. राष्ट्रिय पेन्सन (20 वर्ष वा माथि र 60 वर्षभन्दा कम)
जापानमा बस्ने 20 वर्ष वा माथि र 60 वर्षभन्दा कम उमेरका सबै मानिस, सिद्धान्ततः सार्वजनिक पेन्सन प्रणालीमा प्रवेश गर्छन्।
| प्रवेश गर्ने मानिस | प्रकार | प्रक्रिया गर्ने |
|---|---|---|
| कम्पनी आदिमा काम गरी कर्मचारी पेन्सन बीमामा परेका मानिस | राष्ट्रिय पेन्सन दोस्रो वर्गका बीमित | कम्पनी |
| दोस्रो वर्गका बीमितले पालन-पोषण गरेका पति/पत्नी | राष्ट्रिय पेन्सन तेस्रो वर्गका बीमित | पति/पत्नीको कम्पनीमार्फत |
| माथिका 2 मा नपर्ने मानिस (स्वरोजगार・विद्यार्थी आदि) | राष्ट्रिय पेन्सन पहिलो वर्गका बीमित | आफैँले नगरपालिकाको कार्यालयमा |
- पहिलो वर्गका बीमितले बीमा शुल्क आफैँ तिर्नुपर्छ। भुक्तानी फारम (बैंकको काउन्टर वा कन्भिनियन्स स्टोर आदिमा तिर्ने), खाताबाट स्वचालित कटौती, वा क्रेडिट कार्डबाट तिर्न सकिन्छ।
- आम्दानी घटेको, काम छुटेको आदि कारणले बीमा शुल्क तिर्न गाह्रो भएमा, बीमा शुल्कको छुट・स्थगन को व्यवस्था छ। नगरपालिकाको कार्यालय वा पेन्सन कार्यालयमा सल्लाह लिनुहोस्।
- बीमा शुल्क नतिरी छोड्नुभयो भने भविष्यमा पाउने पेन्सन कम हुन सक्छ, वा अपाङ्गता भएमा अपाङ्गता आधारभूत पेन्सन पाउन नसकिन सक्छ।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 7)
5. निवासी कर (अर्को वर्षदेखि)
- निवासी कर (जुमिनजेइ) 1 जनवरीमा तपाईंको ठेगाना भएको प्रिफेक्चर र नगरपालिकालाई तिर्ने कर हो।
- यसमा अघिल्लो वर्ष (1 जनवरीदेखि 31 डिसेम्बरसम्म) को तलब आदिको आधारमा गणना हुने “आम्दानी अनुसारको भाग” (शोतोकुवारी) र आम्दानीसँग सम्बन्ध नभई तोकिएको रकमको “समान भाग” (किन्तोवारी) हुन्छ।
- तिर्ने तरिका 2 वटा छन्।
| तिर्ने तरिका | कसरी गर्ने |
|---|---|
| विशेष सङ्कलन (तोकुबेत्सु चोशु) | कम्पनीले तलबबाट निवासी कर काटेर नगरपालिकालाई तिर्छ। कम्पनी वा कारखानामा काम गर्ने मानिसका लागि सिद्धान्ततः यही तरिका हो |
| सामान्य सङ्कलन (फुत्सु चोशु) | नगरपालिकाबाट आउने कागजमा लेखिएको तरिकाले आफैँ तिर्ने |
- कम्पनी छोड्दा, अझै नतिरेको निवासी कर आफैँ तिर्नुपर्छ। कम्पनीलाई अनुरोध गरेर अन्तिम तलब वा अवकाश भत्ताबाट काट्न लगाउने तरिका पनि छ।
- 2 जनवरी वा त्यसपछि जापान छोडे पनि, त्यो वर्षको निवासी कर तिर्नुपर्छ।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 8)
6. आवश्यक पर्ने मानिसलाई मात्र चाहिने प्रक्रिया
- छाप दर्ता (इन्कान तोरोकु): नगरपालिकामा आफ्नो छाप (हान्को・इन्कान) दर्ता गर्ने प्रक्रिया हो। घरजग्गा किनबेचको सम्झौता जस्ता महत्त्वपूर्ण अवसरमा चाहिन सक्छ। छाप दर्ता आवेदन फारम・छाप・परिचय पुष्टि गर्ने कागजात (बसोबास कार्ड आदि) लिएर आफू बस्ने नगरपालिकामा गर्नुहोस्।
- विवाह: जापानमा विवाह गर्दा नगरपालिकामा विवाहको सूचना दिनुपर्छ। विदेशीलाई आफ्नो देशको दूतावास・वाणिज्य दूतावासबाट लिने विवाह योग्यता प्रमाणपत्र (婚姻要件具備証明書) आदि चाहिन्छ। विस्तृत जानकारी सूचना दिने नगरपालिकाको वेबसाइट आदिमा पुष्टि गर्नुहोस्।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 2)
7. घर सर्दा・जापान छोड्दा
| यस्तो बेला | गर्नुपर्ने कुरा |
|---|---|
| अर्को नगरपालिकामा सर्ने | सर्नुअघि अहिलेको नगरपालिकामा बसाइँसराइ (प्रस्थान) सूचना → सरेको 14 दिनभित्र नयाँ नगरपालिकामा बसाइँसराइ (आगमन) सूचना |
| उही नगरपालिकाभित्र सर्ने | सरेको 14 दिनभित्र उही नगरपालिकाभित्र ठेगाना परिवर्तन सूचना |
| जापान छोडेर विदेश सर्ने | सर्नुअघि आफू बस्ने नगरपालिकामा बसाइँसराइ (प्रस्थान) सूचना |
- घर सर्दा बिजुली・ग्यास・पानी र हुलाकका प्रक्रिया जापानमा घर सर्दा गर्नुपर्ने प्रक्रियाको चेकलिस्ट | बसाइँसराइ (प्रस्थान) सूचना, बसाइँसराइ (आगमन) सूचना, बसोबास कार्ड, बिजुली・ग्यास・पानी, हुलाकको फर्वार्डिङ मा राखिएको छ।
- जापान छोड्नुअघि निवासी कर तिर्न नसकिने भएमा, जापानमा बस्ने मानिसमध्येबाट तपाईंको सट्टा करको प्रक्रिया गर्ने व्यक्ति (कर व्यवस्थापक, नोउजेइ कान्रिनिन) तय गरी नगरपालिकामा सूचना दिनुहोस्।
- कर्मचारी पेन्सन बीमामा परेको अवधि, वा राष्ट्रिय पेन्सनको बीमा शुल्क तिरेको अवधि आदि 6 महिना वा सोभन्दा बढी भएका विदेशी नागरिकले, जापान छोडेपछि सर्त पूरा भएमा एकमुष्ट फिर्ता भुक्तानी (दात्ताइ इचिजिकिन) दाबी गर्न सक्छन्। जापानमा ठेगाना नरहेको दिनदेखि 2 वर्षभित्र दाबी गर्नुपर्छ। यो लिएपछि त्यतिबेलासम्मको जापानको पेन्सनमा परेको अवधि हट्छ। विस्तृत जानकारी जापान पेन्सन सेवाको पेजमा पुष्टि गर्नुहोस्।
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 2・अध्याय 7・अध्याय 8, जापान पेन्सन सेवा “एकमुष्ट फिर्ता भुक्तानीको व्यवस्था”)
समस्या परेमा・धेरैले सोध्ने प्रश्न
नगरपालिकाको काउन्टर कहाँ छ?
काउन्टरको नाम (नागरिक शाखा・निवासी शाखा आदि) र सेवा समय नगरपालिका अनुसार फरक हुन्छ। जानुअघि नगरपालिकाको वेबसाइटमा “転入届 外国人”, “国民健康保険 加入”, “国民年金 加入” जस्ता शब्दले खोज्नुहोस्।
जापानी भाषा नबुझेमा के गर्ने?
केही नगरपालिकामा दोभाषे वा बहुभाषी जानकारी हुन्छ। आफू बस्ने क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय आदानप्रदान संघमा पनि सल्लाह लिन सकिन्छ। निवासी अभिलेखको प्रणालीबारे आन्तरिक मामिला तथा सञ्चार मन्त्रालयको कल सेन्टर (बहुभाषी दोभाषे सेवा) ले जवाफ दिन्छ। नगरपालिकाका कर्मचारीले अनुरोध गरेमा काउन्टरमा दोभाषे पनि गर्छ। फोन नम्बर र सेवा समय बसाइँसराइ (आगमन) सूचना र निवासी अभिलेख | जापान आएर ठेगाना तय भएपछि 14 दिनभित्र नगरपालिकामा (लैजानुपर्ने कुरा, प्रक्रिया, सर्दा) मा लेखिएको छ।
(स्रोत: आन्तरिक मामिला तथा सञ्चार मन्त्रालय “विदेशी निवासीसम्बन्धी आधारभूत निवासी दर्ता प्रणाली”, अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक”)
बसोबासको प्रक्रियाबारे सल्लाह लिन चाहेमा?
बसोबास कार्ड र बसोबासको हैसियतका प्रक्रिया नगरपालिकाको होइन, अध्यागमन सेवा एजेन्सीको प्रक्रिया हो। विदेशी बसोबास सामान्य सूचना केन्द्र (外国人在留総合インフォメーションセンター) मा फोनबाट सल्लाह लिन सकिन्छ।
- फोन नम्बर: 0570-013904 (IP फोन・विदेशबाट: 03-5796-7112)
(स्रोत: अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” अध्याय 1)
लेख तयार गर्दा हेरिएका प्राथमिक स्रोतहरू
- अध्यागमन सेवा एजेन्सी “जीवन तथा कामसम्बन्धी गाइडबुक” (अध्याय 1 प्रवेश・बसोबासको प्रक्रिया, अध्याय 2 नगरपालिकामा गर्ने प्रक्रिया, अध्याय 6 स्वास्थ्य उपचार, अध्याय 7 पेन्सन・कल्याण, अध्याय 8 कर)
- जापान पेन्सन सेवा “एकमुष्ट फिर्ता भुक्तानीको व्यवस्था”
- आन्तरिक मामिला तथा सञ्चार मन्त्रालय “विदेशी निवासीसम्बन्धी आधारभूत निवासी दर्ता प्रणाली”
यो लेख जापानी भाषाको मूल संस्करणको अनुवाद हो।
